بخش 2 از خسرو و شیرین نظامی ( در توحید باری )

به نام آنکه هستی نام از او یافت
فلک جنبش زمین آرام از او یافت

خدائی کافرینش در سجودش
گواهی مطلق آمد بر وجودش

تعالی الله یکی بی مثل و مانند
که خوانندش خداوندان خداوند

فلک بر پای دار و انجم افروز
خرد را بی‌میانجی حکمت آموز

جواهر بخش فکرتهای باریک
به روز آرنده‌ی شب‌های تاریک

غم و شادی نگار و بیم و امید
شب و روز آفرین و ماه و خورشید

نگه دارنده‌ی بالا و پستی
گوا بر هستی او جمله هستی

وجودش بر همه موجود قاهر
نشانش بر همه بیننده ظاهر

کواکب را به قدرت کارفرمای
طبایع را به صنعت گوهر آرای

مراد دیده‌ی باریک بینان
انیس خاطر خلوت نشینان

خداوندی که چون نامش بخوانی
نیابی در جوابش لن ترانی

نیاید پادشاهی زوت بهتر
ورا کن بندگی هم اوت بهتر

ورای هر چه در گیتی اساسی است
برون از هر چه در فکرت قیاسی است

به جستجوی او بر بام افلاک
دریده وهم را نعلین ادراک

خرد در جستنش هشیار برخاست
چو دانستش نمی‌داند چپ از راست

شناسائیش بر کس نیست دشوار
ولیکن هم به حیرت می‌کشد کار

نظر دیدش چو نقش خویش برداشت
پس آنگاهی حجاب از پیش برداشت

مبرا حکمش از زودی و دیری
منزه ذاتش از بالا و زیری

حروف کاینات ار بازجوئی
همه در توست و تو در لوح اوئی

چو گل صدپاره کن خود را در این باغ
که نتوان تندرست آمد بدین داغ

تو زانجا آمدی کاین جا دویدی
از این جا در گذر کانجا رسیدی

ترازوی همه ایزدشناسی
چه باشد جز دلیلی یا قیاسی

قیاس عقل تا آنجاست بر کار
که صانع را دلیل آید پدیدار

مده اندیشه را زین پیشتر راه
که یا کوه آیدت در پیش یا چاه

چو دانستی که معبودی تو را هست
بدار از جستجوی چون و چه دست

ز هر شمعی که جوئی روشنائی
به وحدانیتش یابی گوائی

گه از خاکی چو گل رنگی برآرد
گه از آبی چو ما نقشی نگارد

خرد بخشید تا او را شناسیم
بصارت داد تا هم زو هراسیم

فکند از هیئت نه حرف افلاک
رقوم هندسی بر تخته‌ی خاک

نبات روح را آب از جگر داد
چراغ عقل را پیه از بصر داد

جهت را شش گریبان در سر افکند
زمین را چار گوهر در بر افکند

چنان کرد آفرینش را به آغاز
که پی بردن نداند کس بدان راز

چنانش در نورد آرد سرانجام
که نتواند زدن فکرت در آن گام

نشاید باز جست از خود خدائی
خدائی برتر است از کدخدائی

بفرساید همه فرسودنیها
هم او قادر بود بر بودنیها

چو بخشاینده و بخشنده‌ی جود
نخستین مایه‌ها را کرد موجود

به هر مایه نشانی داد از اخلاص
که او را در عمل کاری بود خاص

یکی را داد بخشش تا رساند
یکی را کرد ممسک تا ستاند

نه بخشنده خبر دارد ز دادن
نه آنکس کو پذیرفت از نهادن

نه آتش را خبر کو هست سوزان
نه آب آگه که هست از جان فروزان

خداوندیش با کس مشترک نیست
همه حمال فرمانند و شک نیست

که را زهره ز حمالان راهش
که تخلیطی کند در بارگاهش

بسنجد خاک و موئی بر ندارد
بیارد باد و بوئی بر ندارد

زهی قدرت که در حیرت فزودن
چنین ترتیب‌ها داند نمودن