خسرو و شیرین نظامی گنجوی بخش 13 ( عذر انگیزی در نظم کتاب )

در آن مدت که من در بسته بودم
سخن با آسمان پیوسته بودم

گهی برج کواکب می‌بریدم
گهی ستر ملایک می‌دریدم

یگانه دوستی بودم خدایی
به صد دل کرده با جان آشنایی

تعصب را کمر در بسته چون شیر
شده بر من سپر بر خصم شمشیر

در دنیا بدانش بند کرده
ز دنیا دل بدین خرسند کرده

شبی در هم شده چون حلقه‌ی زر
به نقره نقره زد بر حلقه‌ی در

درآمد سر گرفته سر گرفته
عتابی سخت با من در گرفته

که احسنت ای جهاندار معانی
که در ملک سخن صاحبقرانی

پس از پنجاه چله در چهل سال
مزن پنجه در این حرف ورق مال

در این روزه چو هستی پای بر جای
به مردار استخوانی روزه مگشای

نکرده آرزو هرگز تو را بند
که دنیا را نبودی آرزومند

چو داری در سنان نوک خامه
کلید قفل چندین گنج‌نامه

مسی را زر بر اندودن غرض چیست
زر اندر سیم‌تر زین می‌توان زیست

چرا چون گنج قارون خاک بهری
نه استاد سخن گویان دهری

در توحید زن کآوازه داری
چرا رسم مغان را تازه داری

سخندانان دلت را مرده دانند
اگر چه زند خوانان زنده خوانند

ز شورش کردن آن تلخ گفتار
ترشرویی نکردم هیچ در کار

ز شیرین کاری شیرین دلبند
فرو خواندم به گوشش نکته‌ای چند

وزان دیبا که می‌بستم طرازش
نمودم نقش‌های دل‌نوازش

چو صاحب سنگ دید آن نقش ارژنگ
فرو ماند از سخن چون نقش بر سنگ

بدو گفتم ز خاموشی چه جویی
زبانت کو که احسنتی بگویی

به صد تسلیم گفت ای من غلامت
زبانم وقف بر تسبیح نامت

چو بشنیدم ز شیرین داستان را
ز شیرینی فرو بردم زبان را

چنین سحری تو دانی یاد کردن
بتی را کعبه‌ای بنیاد کردن

مگر شیرین بدان کردی دهانم
که در حلقم شکر گردد زبانم

اگر خوردم زبان را من شکروار
زبان چون تویی بادا شکربار

به پایان بر چو این ره بر گشادی
تمامش کن چو بنیادش نهادی

در این گفتن ز دولت یاریت باد
برومندی و برخورداریت باد

چرا گشتی در این بی‌غوله پا بست
چنین نقد عراقی بر کف دست

رکاب از شهربند گنجه بگشای
عنان شیر داری پنجه بگشای

فرس بیرون فکن میدان فراخ است
تو سرسبزی و دولت سبز شاخ است

زمانه نغز گفتاری ندارد
و گر دارد چو تو باری ندارد

همایی کن برافکن سایه برکار
ولایت را به جغدی چند مسپار

چراغند این دو سه پروانه خویش
پدیدار آمده در خانه‌ی خویش

دو منزل گر شوند از شهر خود دور
نبینی هیچ کس را رونق و نور

تو آن خورشید نورانی قیاسی
که مشرق تا به مغرب روشناسی

چو تو حالی نهادی پای در پیش
به کنجی هر کسی گیرد سر خویش

هم آفاق هنر یابد حصاری
هم اقلیم سخن بیند سواری

به تندی گفتم ای بخت بلندم
نه تو قصابی و من گوپسندم

مدم دم تا چراغ من نمیرد
که در موسی دم عیسی نگیرد

به حشوی چندم آتش برمیفروز
که من خود چون چراغم خویشتن‌سوز

من آن شیشه‌ام که گر بر من زنی سنگ
ز نام و کنیتم گیرد جهان ننگ

مسی بینی زری به روی کشیده
به مرداری کلابی بر دمیده

نبینی جز هوای خویش قوتم
به جز بادی نیابی در بروتم

فلک در طالعم شیری نموده است
ولیکن شیر پشمینم چه سود است

نه آن شیرم که با دشمن برآیم
مرا آن بس که من با من برآیم

نشاطی پیش از این بود آن قدم رفت
غروری کز جوانی بود هم رفت

حدیث کودکی و خودپرستی
رها کن کان خیالی بود و مستی

چو عمر از سی گذشت یا خود از بیست
نمی‌شاید دگر چون غافلان زیست

نشاط عمر باشد تا چهل سال
چهل ساله فرو ریزد پر و بال

پس از پنجه نباشد تندرستی
بصر کندی پذیرد پای سستی

چو شصت آمد نشست آمد پدیدار
چو هفتاد آمد افتاد آلت از کار

به هشتاد و نود چون در رسیدی
بسا سختی که از گیتی کشیدی

و زآنجا گر به صد منزل رسانی
بود مرگی به صورت زندگانی

اگر صد سال مانی ور یکی روز
بباید رفت از این کاخ دل افروز

پس آن بهتر که خود را شاد داری
در آن شادی خدا را یاد داری

به وقت خوشدلی چون شمع پُر تاب
دهن پُر خنده داری دیده پر آب

چو صبح آن روشنان از گریه رستند
که برق خنده را بر لب ببستند

چو بی گریه نشاید بود خندان
و زین خنده نشاید بست دندان

بیاموزم تو را گر کار بندی
که بی گریه زمانی خوش بخندی

چو خندان گردی از فرخنده فالی
بخندان تنگدستی را به مالی

نه بینی آفتاب آسمان را
کز آن خندد که خنداند جهان را