قصیده شماره 17 پروین اعتصامی

سوخت اوراق دل از اخگر پنداری چند
ماند خاکستری از دفتر و طوماری چند

روح زآن کاسته گردید و تن افزونی خواست
که نکردیم حساب کم و بسیاری چند

زاغکی شامگهی دعوی طاوسی کرد
صبحدم فاش شد این راز ز رفتاری چند

خفتگان با تو نگویند که دزد تو که بود
باید این مسئله پرسید ز بیداری چند

گر که ما دیده ببندیم و به مقصد نرسیم
چه کند راحله و مرکب رهواری چند

دل و جان هر دو بمردند ز رنجوری و ما
داروی درد نهفتیم ز بیماری چند

سودمان عجب و طمع دکه و سرمایه فساد
آه از آن لحظه که آیند خریداری چند

چه نصیبت رسد از کشت دورویی و ریا
چه بود بهره‌ات از کیسه‌ی طراری چند

جامه‌ی عقل ز بس در گرو حرص بماند
پود پوسید و به هم ریخته شد تاری چند

پایه بشکست و بدیدیم و نکردیم هراس
بام بنشست و نگفتیم به معماری چند

آز تن گر که نمیبود به زندان هوی
هر دم افزوده نمیگشت گرفتاری چند

حرص و خودبینی و غفلت ز تو ناهارترند
چه روی از پی نان بر در ناهاری چند

دید چون خامی ما اهرمن خام فریب
ریخت در دامن ما درهم و دیناری چند

چو ره مخفی ارشاد نمیدانستیم
بنمودند به ما خانه‌ی خماری چند

دیو را گر نشناسیم ز دیدار نخست
وای بر ما سپس صحبت و دیداری چند

دفع موشان کن از آن پیش که آذوقه برند
نه در آن لحظه که خالی شود انباری چند

تو گران سنگی و پاکیزگی آموز چه باک
گر نپویند به راه تو سبکساری چند

به که از خنده‌ی ابلیس ترش داری روی
تا نخندند به کار تو نکوکاری چند

چو گشودند به روی تو در طاعت و علم
چه کمند افکنی از جهل به دیواری چند

دل روشن ز سیه کاری نفس ایمن کن
تا نیفتاده بر این آینه زنگاری چند

دفتر روح چه خوانند زبونی و نفاق
کرم نخل چه دانند سپیداری چند

هیچکس تکیه به کار آگهی ما نکند
مستی ما چو بگویند به هشیاری چند

تیغ تدبیر فکندیم به هنگام نبرد
سپر عقل شکستیم ز پیکاری چند

روز روشن نسپردیم ره معنی را
چه توان یافت در این ره به شب تاری چند

بس که در مزرع جان دانه‌ی آز افکندیم
عاقبت رست به باغ دل ما خاری چند

شوره‌زار تن خاکی گل تحقیق نداشت
خرد این تخم پراکند به گلزاری چند

تو بدین کارگه اندر چو یکی کارگری
هنر و علم به دست تو چو افزاری چند

تو توانا شدی ای دوست که باری بکشی
نه که بر دوش گرانبار نهی باری چند

افسرت گر دهد اهریمن بدخواه مخواه
سر منه تا نزنندت به سر افساری چند

دیبه‌ی معرفت و علم چنان باید بافت
که توانیم فرستاد به بازاری چند

گفته‌ی آز چه یک حرف چه هفتاد کتاب
حاصل عجب چه یک خوشه چه خرواری چند

اگرت موعظه‌ی عقل بماند در گوش
نبرندت ز ره راست به گفتاری چند

چه کنی پرسش تاریخ حوادث پروین
ورقی چند سیه گشته ز کرداری چند